Marriage : అంతర్‌కుల వివాహం చేసుకున్న వారికి ఆర్థిక సాయం – కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకం పూర్తి వివరాలు

Marriage అంతర్‌కుల వివాహాలను ప్రోత్సహించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ పేరుతో ప్రత్యేక పథకాన్ని అమలు చేసింది. ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం కుల వివక్షను తగ్గించడం, సామాజిక సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం, అంతర్‌కుల వివాహం చేసుకున్న దంపతులను ప్రోత్సహించడం. గతంలో ఈ పథకం కింద అర్హులైన దంపతులకు ఆర్థిక ప్రోత్సాహకం అందించేవారు. అయితే ప్రస్తుతం ఈ పథకం అమలులో ముఖ్యమైన మార్పులు జరిగాయి. కాబట్టి సోషల్ మీడియాలో కనిపించే “అంతర్‌కుల వివాహం చేసుకున్న ప్రతి జంటకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹3 లక్షలు ఇస్తుంది” అనే సమాచారాన్ని పూర్తిగా నమ్మే ముందు అధికారిక వివరాలు తెలుసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

డాక్టర్ అంబేద్కర్ అంతర్‌కుల Marriage పథకం

ఈ పథకాన్ని Dr. Ambedkar Scheme for Social Integration through Inter-Caste Marriages అని పిలుస్తారు. అంతర్‌కుల వివాహం ద్వారా సమాజంలో కుల వివక్ష తగ్గుతుందని భావించి, కొత్తగా వివాహం చేసుకున్న దంపతులను ఆర్థికంగా ప్రోత్సహించడం ఈ పథకం లక్ష్యం.

పాత కేంద్ర పథకం నిబంధనల ప్రకారం, ఒకరు Scheduled Caste (SC) వర్గానికి చెందినవారు, మరొకరు Non-SC వర్గానికి చెందినవారు అయినప్పుడు ఆ వివాహాన్ని ఈ పథకానికి సంబంధించిన అంతర్‌కుల వివాహంగా పరిగణించేవారు. వివాహం చట్టబద్ధంగా జరిగి, సంబంధిత నిబంధనల ప్రకారం రిజిస్టర్ అయి ఉండాలి.

3 లక్షలు నిజమే

ఇక్కడ ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే—పాత డాక్టర్ అంబేద్కర్ ఫౌండేషన్ పథకం కింద ప్రోత్సాహక మొత్తం ₹2.50 లక్షలుగా ఉండేది. అధికారిక FAQలో కూడా చట్టబద్ధమైన అంతర్‌కుల వివాహానికి ₹2.5 లక్షల ప్రోత్సాహకం అని పేర్కొన్నారు.

అందువల్ల “కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతి అంతర్‌కుల వివాహానికి ₹3 లక్షలు ఇస్తోంది” అని సాధారణంగా చెప్పడం సరైనది కాదు. రాష్ట్రాన్ని బట్టి అమలు విధానం, ప్రోత్సాహక మొత్తం, అర్హతలు మారే అవకాశం ఉంది. ప్రస్తుతం ఈ విషయాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వ Social Welfare Department ద్వారా పరిశీలించాలి.

2023 నుంచి ముఖ్యమైన మార్పు

2023 ఏప్రిల్ 1 నుంచి డాక్టర్ అంబేద్కర్ ఫౌండేషన్ స్వయంగా ఈ పథకానికి కొత్త దరఖాస్తులను స్వీకరించడం లేదు. ఈ పథకం Centrally Sponsored Schemeలో విలీనం చేయబడింది. ప్రస్తుతం అంతర్‌కుల వివాహాలకు సంబంధించిన దరఖాస్తులు ఆయా రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల Social Welfare Department ద్వారా అమలు చేసే విధానం ప్రకారం చేయాలి.

అంటే దంపతులు నేరుగా డాక్టర్ అంబేద్కర్ ఫౌండేషన్‌కు దరఖాస్తు చేయకుండా, తమ రాష్ట్రంలో అమలులో ఉన్న సంబంధిత పథకం మరియు విధానాన్ని తెలుసుకోవాలి.

ఎవరు అర్హులు?

పాత కేంద్ర పథకం నిబంధనల ప్రకారం, ఒక జీవిత భాగస్వామి SC వర్గానికి చెందినవారు, మరొకరు Non-SC వర్గానికి చెందినవారు అయి ఉండాలి. వివాహం చట్టబద్ధంగా ఉండాలి. వివాహ ధ్రువీకరణ పత్రం, SC కుల ధ్రువీకరణ పత్రం, దంపతుల జాయింట్ బ్యాంక్ అకౌంట్ వంటి పత్రాలు అవసరమయ్యేవి. అలాగే రెండో లేదా తదుపరి వివాహానికి పాత పథకం కింద ప్రోత్సాహకం ఉండేది కాదు.

అయితే ప్రస్తుతం అమలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ద్వారా జరుగుతున్నందున, ప్రస్తుత అర్హతలు మరియు అవసరమైన పత్రాలను సంబంధిత రాష్ట్ర అధికారుల వద్ద తప్పనిసరిగా నిర్ధారించుకోవాలి.

ఏ పత్రాలు అవసరం కావచ్చు?

సాధారణంగా ఇలాంటి పథకాలకు దరఖాస్తు చేసేటప్పుడు వివాహ ధ్రువీకరణ పత్రం, SC కుల ధ్రువీకరణ పత్రం, ఆధార్ లేదా ఇతర గుర్తింపు పత్రాలు, బ్యాంక్ ఖాతా వివరాలు, ఫోటోలు, చిరునామా రుజువు వంటి పత్రాలు అవసరం కావచ్చు.

అయితే పత్రాల జాబితా రాష్ట్రానికొకలా ఉండే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల దరఖాస్తు చేసే ముందు సంబంధిత రాష్ట్ర Social Welfare Department లేదా జిల్లా అధికారులను సంప్రదించడం మంచిది.

రాష్ట్రాల వారీగా లబ్ధిదారులు

కేంద్ర సామాజిక న్యాయ మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ 2025–26 వార్షిక నివేదికలో ఈ పథకానికి సంబంధించిన రాష్ట్రాల వారీ వివరాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆ నివేదిక ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 22 మంది లబ్ధిదారులకు మొత్తం ₹37 లక్షలు, తెలంగాణలో 8 మంది లబ్ధిదారులకు మొత్తం ₹14 లక్షలు విడుదలైనట్లు నమోదైంది.

దీనివల్ల అంతర్‌కుల వివాహాలకు సంబంధించిన ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు రాష్ట్ర స్థాయిలో అమలవుతున్నాయని అర్థమవుతుంది.

ఎలా దరఖాస్తు చేయాలి?

ముందుగా మీ రాష్ట్రంలో అంతర్‌కుల వివాహ ప్రోత్సాహక పథకం ప్రస్తుతం ఏ శాఖ ద్వారా అమలవుతుందో తెలుసుకోవాలి. సాధారణంగా Social Welfare Department లేదా సంబంధిత జిల్లా సంక్షేమ శాఖ ద్వారా సమాచారం పొందవచ్చు.

వివాహం రిజిస్ట్రేషన్ పూర్తయిన తర్వాత అవసరమైన పత్రాలను సిద్ధం చేసుకుని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సూచించిన విధానంలో దరఖాస్తు చేయాలి. దరఖాస్తు సమర్పించే ముందు అర్హతలు, గడువు, ఆర్థిక సాయం మొత్తం, బ్యాంక్ ఖాతా నిబంధనలు వంటి వివరాలను అధికారికంగా నిర్ధారించుకోవాలి.

చివరిగా ముఖ్యమైన విషయం

అంతర్‌కుల వివాహాలను ప్రోత్సహించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన డాక్టర్ అంబేద్కర్ పథకం సామాజిక సమానత్వం దిశగా ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. అయితే ప్రస్తుతం పాత Dr. Ambedkar Foundation పథకం నేరుగా కొత్త దరఖాస్తులు తీసుకోవడం లేదు. 2023 ఏప్రిల్ 1 నుంచి ఇది సంబంధిత కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకంలో విలీనం అయింది.

దరఖాస్తు చేయాలనుకునే దంపతులు తమ రాష్ట్ర Social Welfare Department అధికారిక సమాచారం ఆధారంగా మాత్రమే ముందుకు వెళ్లాలి. మధ్యవర్తులకు డబ్బులు చెల్లించకుండా, ప్రభుత్వ అధికారిక కార్యాలయం లేదా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా వివరాలను నిర్ధారించుకోవడం చాలా ముఖ్యం.